.jpg)
2007-07-03 13:56:49
Smogulecka perła
Kościół, który może zachwycić
Dawno temu, ale nie tak dawno, by nie pamiętali o tym miejscowi, na północno-zachodnim krańcu Wielkopolski w okolicach dzisiejszej wsi Smogulec znajdowało się zamczysko. Umiejscowione na niewielkim wzgórzu otoczonym wodą strzegło brodów przez Noteć, skąd na piastowskie ziemie napadali Pomorzanie.
Pan owego zamczyska był podłą kreaturą a do tego niedowiarkiem, który drwił sobie z głęboko wierzących sąsiadów i łupił ich niemiłosiernie. Mieszkała z nim niewiasta w podeszłym już wieku, kobieta bogobojna i uczciwa, która była daleką krewną owego Pana i ubolewała bardzo nad jego podłym charakterem.
Pewnego razu śmiertelnie zachorowała i Pan chcąc nie chcąc musiał wezwać księdza, który pełnił swą posługę w niedalekiej wiosce. Podróż księdza z wiatykiem trwała jednak tak długo, że nim przedarł się przez chaszcze i przepłynął łodzią przez wodę otaczającą zamek, owa niewiasta zmarła.
Słudzy Pana za jego przyzwoleniem postanowili ze spóźniającego się księdza okrutnie zadrwić. Schowali ciało martwej niewiasty, a do jej łoża włożyli zdechłego psa i przykryli go piernatami. Ksiądz nieświadom tej zamiany rozpoczął modły za duszę zmarłej kobiety i dopiero po chwili zorientował się w podłym podstępie Pana i jego sług, którzy zaczęli wyśmiewać się z niego i jego wiary.
Oburzony kapłan wybiegł z zamczyska i wsiadł do łodzi kierowanej przez chłopa z pobliskiej wsi. Gdy wypłynęli na środek wody, kazał wiosłującemu chłopu odwrócić wzrok od zamku, sam zaś stanąwszy w łodzi, wykonał tajemny znak i wypowiedział zaklęcie, które sprawiło, że wzgórze się rozstąpiło, a zamczysko zapadło pod ziemię, a wraz z nim Pan i jego pogańscy słudzy.
Ślady owego zamczyska widoczne są dziś przy drodze między Osiekiem a Smogulcem, choć – jak twierdzi ksiądz Adam Przyborski, wielki znawca historii Krajny, proboszcz parafii w Osieku – trudno je, zwłaszcza latem, z drogi dostrzec.
Ks. Przyborski, który opowiedział nam ową legendę o zamczysku nad Notecią, przyznał równocześnie, że historycy mają na jego temat nieco inne zdanie, łącząc jego powstanie z księciem Przemysłem I, który kazał je tu wznieść, by strzegło granic jego włości przed Pomorzanami.
*
Ale nie dla owego tajemniczego zamczyska wybrałem się wraz z przyjacielem malowniczo położoną w dolinie Noteci drogą łączącą Osiek z Gołańczą. Po minięciu granicy powiatu pilskiego i wągrowieckiego i wyjeździe z gęstego lasu oczom naszym ukazała się wieś Smogulec z królującym w jej centrum kościołem pod wezwaniem Św. Małgorzaty prawdziwej architektonicznej perły budownictwa sakralnego północnej Wielkopolski.
Znałem Smogulec z dzieciństwa, przejeżdżałem przez niego wielokrotnie ze swym ojcem. Była to wówczas ludna wieś pegeerowska żyjąca z pracy w gospodarstwie rolnym jednym z bogatszych w wągrowieckim powiecie. Dziś wieś podupadła, straszy zdewastowanym murem otaczającym stary, zapuszczony park oraz kikutem gorzelni niegdyś dumy PGR-u. Panuje w niej cisza i bezruch, a jedynie wokół kościoła dzieje się coś na tyle ważnego, że miejscowy proboszcz (mimo że zapowiedzieliśmy nasz przyjazd dużo wcześniej i uzgodniliśmy jego termin) nie znalazł dla nas czasu. – Nie lubię dziennikarzy – zawyrokował - Zawsze coś przekręcicie. Wręczył nam kartkę papieru z historią kościoła i… wypchnął za drzwi. Na nasze szczęście w Smogulcu rośnie młode pokolenie księży bardziej przyjazne prasie. Naszym przewodnikiem został więc młody kleryk, który – za niechętnym przyzwoleniem proboszcza – pokazał nam wszystkie zakamarki tej niezwykle interesującej świątyni.
*
- Kościół, którego bryłę dzisiaj widać – rozpoczął swą opowieść kleryk – powstał po wielkim pożarze naszej miejscowości w 1608 roku. Spłonęła wówczas stara pochodząca z XIII wieku świątynia drewniana. Budowa nowej już murowanej trwała 9 lat, a jej fundatorem był Jan Wirzbięta Smogulecki jeden z potomków starodawnego rodu Grzymalitów Smoguleckich założycieli naszej miejscowości. Kościół, wybudowany w obowiązującym wówczas stylu barokowym, konsekrowany został w 1642 roku przez biskupa gnieźnieńskiego Jana Madalińskiego, a jego pierwszym proboszczem został ks. Piotr Smogulecki. Fakt ten potwierdza tablica znajdująca się przy wejściu z kościoła do zakrystii.
- Smogulecka świątynia – kontynuował nasz przewodnik - miała szczęście do hojnych sponsorów. Gdy w XIX wieku okoliczne włości znalazły się w rękach rodu Hutten Czapskich najwybitniejszy z jego przedstawicieli hrabia Bogdan dobudował w latach 1876 – 1879 kaplicę grobową w stylu renesansowym według projektu architekta Zygmunta Gogolewskiego.
(...)
Więcej w TN
Zbigniew Noska
Dodaj swoją opinię
Ja się tutaj 1952 roku urodzłem.
Dodał dnia 2010-09-06 12:02:37
o tak szkola, i jeszcze szkola. Pani Dyrektor to duze wyzwanie dla Pani . Takie miejsce z taka HISTORIĄ a ile naszych dzieci ją zna??? Park tyle tam pracy włożono a już dzieci graja tam w piłke - pewnie mieszkańcy pałacu. Zwracajmy na to uwagę.
Dodał dnia 2009-11-09 12:13:01
wspierajmy turystykę na tym terenie, jest co oglądać zaangażowac szkołę w tego rodzaju projekty. Szansa w turystyce nawet tylko sezonowej ale taka jest . Potencjał jest w Smogulcu tylko należy nim dobrze kierować.
Dodał dnia 2009-11-09 12:05:12
Narodowa Perła
Dodał dnia 2009-10-29 15:01:05
tak , pod wezwaniem św Katarzyny a temat Smogulca bardzo ciekawy a i często zapomniany .
Dodał dnia 2009-10-29 15:00:39
Św. Katarzyny a nie Małgorzaty
Dodał dnia 2009-10-01 09:51:40