.jpg)
2008-04-15 15:11:13
Ulica Browarna (cz. 1)
Ulica Browarna należy do tych nielicznych ulic, których nazwa po 1945 r. nie uległa zmianie. Położona na tak zwanym "Zamościu", powstała już w okresie staropolskim. Przy niej zamieszkiwała m.in. rodzina Stasziców. Według tradycji tu w listopadzie 1755 r. urodził się Stanisław Staszic.
Najstarszy zapis dotyczący domu narodzin Stanisława znajduje się w opisie dóbr Wawrzyńca Staszica z 1783 r. W 1794 r. rodzina patrona naszego miasta sprzedała posesję przy Browarnej. Jednak w pamięci pilan pozostało miejsce urodzin Staszica i gdy słynny polski rysownik Napoleon Orda przybył do naszego miasta w 1878 r., pokazano mu dwa miejsca godne uwiecznienia w rysunku. Był to kościół katolicki pod wezwaniem świętych Janów oraz dom narodzin St. Staszica przy Browarnej. Grafika Ordy z ulicą Browarną, odbita w zakładzie Fajansa w Warszawie w 1880 r., jest najstarszym znanym nam widokiem Piły. W 1906 r. dom Stasziców uwiecznił Henryk Mościcki w Tygodniku Ilustrowanym.
Dwadzieścia lat później, w stulecie śmierci Staszica, Zygmunt Kukulski wydał księgę zbiorową. Tekstowi towarzyszyła seria zdjęć "staszicowskich" autorstwa Czesława Koraszewskiego z Piły. W okresie międzywojennym Konsulat RP, mieszczący się po sąsiedzku, podjął nieudane starania o wykupienie "domku Staszica". Podczas walk lutowych 1945 r. dom uległ częściowemu zniszczeniu. W lipcu 1947 r. w czynie społecznym przystąpiono do rozbiórki ruin i odbudowy domu. Z oryginalnych elementów pozostawiono część komina i fundamenty. W listopadzie 1948 r. otwarto "dom pamiątkowy", zaś od 1951 r. rozpoczęło działalność muzeum biograficzne St. Staszica. W latach 1985-86 przywrócono pierwotny wygląd zewnętrzny - odtworzono szachulec znany z grafiki N. Ordy.
Nazwa ulicy Browarnej pochodzi od istniejących przy tej ulicy browarów. Richard Havemann, autor przewodnika po Pile z 1914 r. napisał, iż w miejscu kościoła luterańskiego stał browar miejski, zaś plac przy kościele zwano "Browarnianym".
Cech piwowarów pilskich powstał w XVI wieku. Znane są statuty cechowe piwowarów potwierdzone przez królów polskich w okresie XVI-XVIII w. Najstarszy znany statut z 1592 r., potwierdzony przez Zygmunta III Wazę w 1593 r., zawierał 40 artykułów. Określały one warunki edukacji oraz całość stosunków pomiędzy braćmi piwowarskimi. Kto chciał zostać majstrem, musiał wpłacić 100 guldenów polskich, ufundować obiad i postawić 8 beczek piwa. Piwo na sprzedaż wyrabiać mogli tylko członkowie cechu. Organizacja piwowarów w okresie staropolskim liczyła około 24 członków. Na ekspozycji stałej naszego Muzeum Okręgowego znajduje się reprodukcja przywileju dla pilskich piwowarów, potwierdzonego przez Augusta II Sasa w 1717 r. Dokument ten do 1945 r. znajdował się w pilskim archiwum, skąd po wojnie został zabrany przez Archiwum Państwowe w Poznaniu.
Profesor Zygmunt Boras, autor monografii miasta oraz Egon Lange, autor kroniki pilskiej, napisali, iż w 1697 r. obok katolickiego cechu piwowarów w Pile powstał cech ewangelicki. Inne zdanie na ten temat miał Karl Boese, który twierdził, że Polacy w okresie staropolskim i w początkach panowania pruskiego zabraniali przyjmowania do cechu ewangelików. Jako przykład podał historię gdańskiego piwowara Clemensa z 1785 r., który postanowił osiedlić się w Pile i wstąpić do cechu. Jego prośba o przyjęcie do korporacji została odrzucona z dwóch powodów: pełnej liczby 24 członków oraz wyznania ewangelickiego. Clemens odwołał się do władz pruskich, które nakazały cechowi zapłacić 10 talarów kary i przyjąć pierwszego innowiercę do korporacji. Od XVI do końca XVIII w. nie było browaru w Pile, a piwo warzono w prywatnych domach. Pierwszy browar wybudowano dopiero w 1790 r. Jak napisał K. Boese, znajdował się on na miejscu późniejszej wozowni na sikawki straży pożarnej. Dzisiaj jest to obszar okolic placu Konstytucji 3 Maja.
Nie są znane daty funkcjonowania browaru miejskiego, o którym wspominał Havemann w 1914 r. Drugi browar przy ulicy Browarnej powstał w 1869 r. Zbudował go Daniel Schmidt, a produkcja ruszyła w 1870 r.
Tekst: Marek Fijałkowski
Foto: ze zbiorów Muzeum Okręgowego w Pile