Przejdź do głównych treściPrzejdź do wyszukiwarkiPrzejdź do głównego menu
To trzeba wiedzieć:
Reklama

Stulatka ze Swojatycz

1 marca 2021 roku Bronisława Hałaburda, mieszkanka pilskiego osiedla Podlasie, skończyła 100 lat. Urodziła się 1 marca 1921 roku w Swojatyczach, kiedyś polskim miasteczku na Kresach Wschodnich, dzisiaj wsi na terenie Białorusi.
Stulatka ze Swojatycz

Swojatycze przed drugą wojną światową: plac targowy, kościół Świętego Jerzego, kaplica św. Magdaleny, posterunek policji, szkoła, poczta, sklepy, restauracja, młyn, cegielnia, park dworski z pałacem Czapskich, droga na Baranowicze z mostem na Wiedźmiance, cmentarz niedaleko drogi na Nieśwież (z grobem Jana Konarzewskiego, kawalera orderu Virtuti Militari). Miasteczko zamieszkują prawie sami Polacy, jest trochę prawosławnych, dziesięciu Żydów. Wszyscy żyją w zgodzie i pokoju. Póki nie nadchodzi dzień – jakby na przekór: piękny i słoneczny – po którym już nigdy nie będzie tak, jak przedtem.

1 września 1939 roku bezchmurne niebo nad Swojatyczami przecina niemiecki samolot zwiadowczy. Ktoś szepcze, że wybuchła wojna. Nauczyciele każą dzieciom wracać ze szkoły do domów.

Siedemnaście dni później – znów piękna pogoda, ludzie odświętnie ubrani, bo to niedziela. Nagle narasta warkot, po chwili do miasteczka wjeżdżają sowieckie czołgi (granica polsko-radziecka jest zaledwie 30 km stąd). Po nich wkracza piechota i konnica. Konie są wychudzone, zwisają z nich brezentowe siodła, strzemiona zastępują powrozy.

- Okropnie się ich baliśmy! Strasznie płakałam, że to już koniec – pamięta pani Bronisława, wtedy Hryckiewiczówna.

Tanki zatrzymują się w sadzie przy pałacu. Żołnierze rozdają ulotki: na rysunku brzuchaty obszarnik bije batem bosego chłopa, który ciągnie w zaprzęgu pług. Z pobliskich wsi zaczynają zjeżdżać się na rowerach Białorusini. Niektórzy całują czołgi. Opowiadają, jak im było źle w burżuazyjnej Polsce.

W październiku w miasteczku pojawiają się agitatorzy. Przekonują o wyższości socjalizmu. W rocznicę Wielkiej Rewolucji Październikowej na rynku odbywa się wiec. Z trybuny przemawia Żyd Wajsman, dyrektor cegielni i młyna. Przemówienie kończy gromkim okrzykiem: "Niech żyje cegielnia i młyn oraz ten, co nad nami". Ma na myśli Stalina.

Także w październiku odbywa się plebiscyt za przyłączeniem zagarniętej części Polski do Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej. Według oficjalnych danych frekwencja sięga prawie 100 procent. Oficjalnie tyle samo głosujących chce przyłączenia do Białorusi. Dziwne, bo w Swojatyczach nikt nie głosuje "za". Wkrótce rozpisane są wybory do Rady Najwyższej ZSRR. Dojarkę z pobliskiego majątku popiera 99,9 głosujących. Innych kandydatów nie ma.

W Swojatyczach przewodniczącym "sielsowieta" (rady) zostaje Białorusin. W pałacu rusza dziesięciolatka oraz średnia szkoła rolnicza.

W 1940 roku zaczynają się masowe deportacje na Syberię. Na spakowanie dobytku jest pół godziny. Na stacji w Baranowiczach czekają bydlęce wagony. Któregoś razu Stanisław Hałaburda (który ożeni się z Bronką od Hryckiewiczów) razem z Józefem Pirsztukiem jadą tam furmanką. Jakoś udaje im się dotrzeć do wagonów. Słychać szloch, ludzie wołają, by rzucić im garść polskiej ziemi. Na kolejnej liście do wywózki jest m.in. nazwisko Hałaburda. Cudem udaje się jej uniknąć.

 

CAŁY MATERIAŁ PRZECZYTASZ W NAJNOWSZYM NUMERZE TYGODNIKA NOWEGO

W KIOSKACH OD WTORKU 9 MARCA


Podziel się
Oceń

Napisz komentarz

Komentarze

Katarzyna Andrzejewska 23.12.2022 08:06
Dzień dobry, a jak znaleźć calu artykuł?! Swojatycze to miejsce rodzinna,a jedna pani z domu Hałaburda to pra2 babcia.

Reklama
Ostatnie komentarze
Autor komentarza: łyk głdyk Treść komentarza: Jednak dokładne policzenie daje wynik 616 łyków. Jest to do uniesienia, udźwignięcia przez naszego ulubionego łykacza, który potrafił w kumplem w pół drogi, że ho-ho! Data dodania komentarza: 20.11.2026, 17:32 Źródło komentarza: „Szydercy” - odcinek 11. Autor komentarza: Pan Kryptonim Treść komentarza: Mógł chcieć ale zbłądził na Wawelską róg Ludowej do sklepu Stokłosy z rąbanką i kaszanką. Dodamy, że obok jest sklep z wódką a nieco dalej Żabka, gdzie można się posilić hot dogiem na gorąco. Opodal krzaki, tam można defekować po chlaniu. A balkon jest po drugiej stronie. Chyba, że podskoczy na róg Łowieckiej gdzie mieszkał zmarły komuch Noska z ksywą "Aleksander Radek" i kryptonimem "Kazek Posada". Barabasz objaśnił, że podpis (red) w Tygodniku Nowym należał do Noski i oznaczał (czerwony), co się zgadza z jego osobowością komucha. Data dodania komentarza: 20.11.2026, 10:34 Źródło komentarza: „Szydercy” - odcinek 21. Autor komentarza: bankomat Treść komentarza: To jest zwiększenie podatku o 4,54% względem podstawy 22. Data dodania komentarza: 20.11.2026, 10:13 Źródło komentarza: „Szydercy” - odcinek 21. Autor komentarza: była gracz Treść komentarza: Pamiętam, grało się grało, sporo kasy tam zostawiłem, mam nadzieję że chociaż na jakiś szczytny cel szły zyski a nią na przechlanie Data dodania komentarza: 20.11.2026, 00:38 Źródło komentarza: „Szydercy” - odcinek 21. Autor komentarza: Kechu Treść komentarza: Jeszcze jak był na Karola Marksa salon gier pana Janusza, to Ciechanowski dostał pracę u niego, żeby choć przeżył trudny okres po wypadku. Data dodania komentarza: 19.11.2026, 09:25 Źródło komentarza: „Szydercy” - odcinek 21. Autor komentarza: przegląd prasy Treść komentarza: A więc Leman zachciałeś zapomnieć, puścić w niepamięć tę robotę Ciechana, że szukał na ciebie haków, mimo, że w stanie wojennym przesiedział u ciebie osiem miesięcy a kiedy ujawniał się 22 sierpnia 1983, to ciebie zaprosił na obstawę wejścia do prokuratury? Co miał zrobić CiJa, nieudacznik biznesowy musiał gdzieś zarobić. Wtedy dopadł go Stokłosa i zrobił z niego stukacza na ciebie Leman. Po twojej akcji w kościele w sierpniu 2005 Ciechan poszedł dalej w robocie kapusia a nie miał za wiele do gadania w sieci, to płakał na biurko Szalbierza w listopadzie, żeby mu dołożył jakichś trolli do pomocy. Ciechan był nienaprawialnym tumanem politycznym. Uważał siebie za wielkiego polityka o wielkiej wiedzy w polityce. Data dodania komentarza: 19.11.2026, 09:14 Źródło komentarza: „Szydercy” - odcinek 21.
Reklama
Reklama