Przejdź do głównych treściPrzejdź do wyszukiwarkiPrzejdź do głównego menu
To trzeba wiedzieć:
Reklama

Stulatka ze Swojatycz

1 marca 2021 roku Bronisława Hałaburda, mieszkanka pilskiego osiedla Podlasie, skończyła 100 lat. Urodziła się 1 marca 1921 roku w Swojatyczach, kiedyś polskim miasteczku na Kresach Wschodnich, dzisiaj wsi na terenie Białorusi.
Stulatka ze Swojatycz

Swojatycze przed drugą wojną światową: plac targowy, kościół Świętego Jerzego, kaplica św. Magdaleny, posterunek policji, szkoła, poczta, sklepy, restauracja, młyn, cegielnia, park dworski z pałacem Czapskich, droga na Baranowicze z mostem na Wiedźmiance, cmentarz niedaleko drogi na Nieśwież (z grobem Jana Konarzewskiego, kawalera orderu Virtuti Militari). Miasteczko zamieszkują prawie sami Polacy, jest trochę prawosławnych, dziesięciu Żydów. Wszyscy żyją w zgodzie i pokoju. Póki nie nadchodzi dzień – jakby na przekór: piękny i słoneczny – po którym już nigdy nie będzie tak, jak przedtem.

1 września 1939 roku bezchmurne niebo nad Swojatyczami przecina niemiecki samolot zwiadowczy. Ktoś szepcze, że wybuchła wojna. Nauczyciele każą dzieciom wracać ze szkoły do domów.

Siedemnaście dni później – znów piękna pogoda, ludzie odświętnie ubrani, bo to niedziela. Nagle narasta warkot, po chwili do miasteczka wjeżdżają sowieckie czołgi (granica polsko-radziecka jest zaledwie 30 km stąd). Po nich wkracza piechota i konnica. Konie są wychudzone, zwisają z nich brezentowe siodła, strzemiona zastępują powrozy.

- Okropnie się ich baliśmy! Strasznie płakałam, że to już koniec – pamięta pani Bronisława, wtedy Hryckiewiczówna.

Tanki zatrzymują się w sadzie przy pałacu. Żołnierze rozdają ulotki: na rysunku brzuchaty obszarnik bije batem bosego chłopa, który ciągnie w zaprzęgu pług. Z pobliskich wsi zaczynają zjeżdżać się na rowerach Białorusini. Niektórzy całują czołgi. Opowiadają, jak im było źle w burżuazyjnej Polsce.

W październiku w miasteczku pojawiają się agitatorzy. Przekonują o wyższości socjalizmu. W rocznicę Wielkiej Rewolucji Październikowej na rynku odbywa się wiec. Z trybuny przemawia Żyd Wajsman, dyrektor cegielni i młyna. Przemówienie kończy gromkim okrzykiem: "Niech żyje cegielnia i młyn oraz ten, co nad nami". Ma na myśli Stalina.

Także w październiku odbywa się plebiscyt za przyłączeniem zagarniętej części Polski do Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej. Według oficjalnych danych frekwencja sięga prawie 100 procent. Oficjalnie tyle samo głosujących chce przyłączenia do Białorusi. Dziwne, bo w Swojatyczach nikt nie głosuje "za". Wkrótce rozpisane są wybory do Rady Najwyższej ZSRR. Dojarkę z pobliskiego majątku popiera 99,9 głosujących. Innych kandydatów nie ma.

W Swojatyczach przewodniczącym "sielsowieta" (rady) zostaje Białorusin. W pałacu rusza dziesięciolatka oraz średnia szkoła rolnicza.

W 1940 roku zaczynają się masowe deportacje na Syberię. Na spakowanie dobytku jest pół godziny. Na stacji w Baranowiczach czekają bydlęce wagony. Któregoś razu Stanisław Hałaburda (który ożeni się z Bronką od Hryckiewiczów) razem z Józefem Pirsztukiem jadą tam furmanką. Jakoś udaje im się dotrzeć do wagonów. Słychać szloch, ludzie wołają, by rzucić im garść polskiej ziemi. Na kolejnej liście do wywózki jest m.in. nazwisko Hałaburda. Cudem udaje się jej uniknąć.

 

CAŁY MATERIAŁ PRZECZYTASZ W NAJNOWSZYM NUMERZE TYGODNIKA NOWEGO

W KIOSKACH OD WTORKU 9 MARCA


Podziel się
Oceń

Napisz komentarz

Komentarze

Katarzyna Andrzejewska 23.12.2022 08:06
Dzień dobry, a jak znaleźć calu artykuł?! Swojatycze to miejsce rodzinna,a jedna pani z domu Hałaburda to pra2 babcia.

Reklama
Ostatnie komentarze
Autor komentarza: Benia Treść komentarza: I co? Ja to pamiętam. Było bardzo niemiłe jak jakiś collapsus, zapadlisko. Data dodania komentarza: 17.11.2026, 18:25 Źródło komentarza: „Szydercy” - odcinek 21. Autor komentarza: Kobra - Tokarz Treść komentarza: Po odejściu Pana "Kobry" z PiS 23 listopada 2002 wskutek deklaracji Jacka Ciechanowskiego (Robak), że jak dobrze poszuka w papierach, to znajdzie haki na Janusza Lemanowicza, był okres stabilnej wtórnej nieznajomości tych dwóch antykomunistów aktywnych w wojnę polsko-jaruzelską. Ciechanowski zaangażował się u Stokłosy jako jego sztyft - stukacz na byłego kumpla z konspiracji. Lemanowicz chciał zakończyć ten kontredans nienawiści. Został zaproszony do świętej Rodziny na uroczystą mszę poświęconą Solidarności w 25 rocznicę Sierpnia80. W momencie nabożeństwa "...przekażcie sobie znak pokoju..." Kobra wybrał się ze swojego miejsca do ławy, gdzie siedział Robak, z intencją "pokój z wami". Kiedy Ciechanowski zobaczył Lemanowicza zmierzającego w jego kierunku, wstał i uciekł na drugą stronę nawy i tam się schował w następnym rzędzie. Data dodania komentarza: 17.11.2026, 18:19 Źródło komentarza: „Szydercy” - odcinek 21. Autor komentarza: Leszcz Treść komentarza: Takie obyczaje proponował Czarzasty, kiedy chciał przytulić jakiegoś posła z innej opcji do zbioru degeneratów politycznych.Chlać, ćpać, spółkować przygodnie, doraźnie. Data dodania komentarza: 17.11.2026, 16:30 Źródło komentarza: „Szydercy” - odcinek 12. Autor komentarza: Liga Obrony Cnoty Treść komentarza: Żeby Pan Janusz Lemanowicz odpiął się od Mariusza Józefa Szalbierza, ten musi odnieść się ekspiacyjnie do kwestii podniesionych we wpisie z 03.04.2023 14:08. Musi wytłumaczyć, podać ludowi źródła swojej wiedzy, uzasadnić interpretacje, które go upoważniły do wypowiedzi typu minister Żurek o tym, kto może pokłonić się obrazowi na Jasnej Górze i dlaczego nie Tomasz Sakiewicz. Mariusz Szalbierz jest przedstawicielem myślenia typu talmudycznego. Ten ma rację i słuszność, kto ma siłę fizyczną, kłódki, czołgi, zamki, karabiny, pistolety, naboje, transzeje i okopy, trolli i gnomów. To wszystko musi Mariusz Józef Szalbierz odrzucić i odbyć pielgrzymkę przebłagalną do Piły. Tam pod balkonem przy ulicy Wawelskiej 32, we włosiennicy pokutnej na kolanach wypowiedzieć modlitwę ekspiacyjną z prośbą o przebaczenie przez Janusza Lemanowicza i rodzinę jego zbrodni. Data dodania komentarza: 17.11.2026, 09:31 Źródło komentarza: „Szydercy” - odcinek 5 Autor komentarza: no pasaran Treść komentarza: I nic się nie dzieje, nie ma wstrząsu moralnego, nie ma próby sprawdzenia. Śpią pijane hordy żurnalistyki gminnej i powiatowej. Jakby dowódca dał hasło: non possumus. Data dodania komentarza: 16.11.2026, 13:04 Źródło komentarza: „Szydercy” - odcinek 5 Autor komentarza: Beatrice Treść komentarza: Za sto złoty Mariusz kupi dziesięć palikocianek i będzie miał na pół dnia, do fajrantu. Potem w chawirze litr czystej zwykłej i ogórek kiszony spod sutanny. Data dodania komentarza: 16.11.2026, 13:00 Źródło komentarza: „Szydercy” - odcinek 18.
Reklama
Reklama